เสวต เทศน์ธรรม ศิลปินผู้เนรมิตดินเป็นงานประติมากรรม

            ปีพุทธศักราช ๒๕๖๐ กระทรวงวัฒนธรรมได้ประกาศเชิดชูเกียรติศิลปินอาวุโสท่านหนึ่ง ให้เป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ประติมากรรม) ประจำปี ๒๕๖๐ ศิลปินท่านนั้น คือ เสวต เทศน์ธรรม ศิลปินผู้อยู่เบื้องหลังงานประติมากรรมที่ยิ่งใหญ่ ผู้ทำงานแบบปิดทองหลังพระ ทำงานถวายสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ มาโดยตลอด ผลงานของท่านส่วนมาก เป็นต้นแบบของพระบรมราชานุสาวรีย์ของพระมหากษัตราธิราชในหลายรัชกาล อาทิ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ไปจนถึงรัชกาลที่ พระพุทธรูปสำคัญ รูปเหมือนของพระเกจิ อาจารย์ต่างๆ อีกทั้งรูปเหมือนของพระบรมวงศานุวงศ์ และบุคคลผู้มีชื่อเสียงมากมาย กว่า ๖๖ ปี ที่ท่านกรำงานอยู่กับดินเหนียวและขี้ผึ้ง ท่านได้สร้างผลงานประติมากรรมระดับชาติอันวิจิตรไว้ให้ชาวไทยแบบนับไม่ถ้วน

            เสวต เทศน์ธรรม (เดิมชื่อเศวต หมายถึง ช้างเผือก แต่ต้องเปลี่ยนชื่อ เป็น ตามนโยบายในยุคจอมพล . พิบูลสงคราม) เกิดเมื่อวันที่ ๑๔ มีนาคม .. ๒๔๗๕ (แจ้งเกิด ใน .. ๒๔๗๘) ที่ .. สนามบินโคกกระเทียม จังหวัดลพบุรี บิดาเป็นนายทหารนักบินของกองทัพอากาศ มารดาเป็นชาวลพบุรี มีพี่น้อง คน เมื่ออายุได้ ขวบ บิดาได้นำไปฝากไว้กับคุณย่าให้เป็นผู้เลี้ยงดูที่กรุงเทพฯ เข้าเรียนชั้นประถมที่โรงเรียนศิลปาจารย์ ถนนพระราม จบชั้นมัธยมศึกษาที่โรงเรียนนันทนศึกษา ย่านราชวัตร เขตดุสิต ต่อมาบิดาของท่านได้ย้ายครอบครัว จากบ้านพักทหารอากาศภายในสนามบินโคกกระเทียม ลพบุรี มาอยู่บ้านพักทหารอากาศ ภายในสนามบินดอนเมือง ต่อมาบิดาของท่านได้เสียชีวิตระหว่างปฏิบัติหน้าที่ ด้วยการขับเครื่องบินคอร์แซร์ (เครื่องบินทิ้งระเบิด) ในสงครามอินโดจีน ขณะนั้นอาจารย์เสวตมีอายุเพียง ขวบ ท่านจึงต้องกลับมาอยู่ในความดูแลของคุณย่าอีกครั้ง มารดาต้องทำงานหนักรับภาระหนัก โดยนำของลพบุรีไปขายที่เขมรเพื่อส่งให้อาจารย์เสวตได้เรียน เมื่อย่างเข้าวัยรุ่น ท่านเริ่มเกเร คุณย่าจึงนำท่านไปฝากไว้กับพระครูวิมล วัดบรมนิวาส ตั้งแต่ . เพื่อให้อบรมบ่มนิสัย ท่านจึงกลายเป็นเด็กวัดตั้งแต่นั้นมา คอยตามหลวงพ่อไปบิณฑบาตรยามเช้า จนกลายเป็นคนมีวินัย มีความรับผิดชอบมากขึ้น

 

  

            ต่อมาท่านได้เข้าเรียนโรงเรียนเตรียมศิลปศึกษาซึ่งก่อตั้งโดยศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี (วิทยาลัยช่างศิลปปัจจุบัน) มีฐานะเป็นโรงเรียนเตรียมของมหาวิทยาลัยศิลปากร สมัยนั้นมีนักเรียนเพียง ๓๐ คน เรียนเพียง ปี ได้วุฒิเทียบเท่า . ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี ได้แลเห็นแววศิลปินของอาจารย์เสวต ท่านจึงได้รับการคัดเลือกให้เข้าเรียนต่อที่มหาวิทยาลัยศิลปากรในคณะจิตรกรรมประติมากรรมโดยไม่ต้องสอบแข่งขัน และใช้เวลาเรียนที่ศิลปากรเป็นเวลา ปี จนสำเร็จการศึกษาศิลปบัณฑิต (ประติมากรรม) ในขณะที่ศึกษาอยู่มหาวิทยาลัยศิลปากร ได้ช่วยงานศาสตราจารย์ศิลป์ ที่โรงหล่อต้นแบบของกรมศิลปากรมาโดยตลอดจนกระทั่งจบการศึกษา ในปีถัดมาศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี ลาลับจากโลกนี้ไป อาจารย์เสวตยังคงช่วยงานโรงหล่อของกรมศิลปากรอยู่อีกระยะหนึ่ง จากนั้นจึงเข้ารับราชการในตำแหน่งอาจารย์ที่มหาวิทยาลัยศิลปากร คณะจิตรกรรม ประติมากรรมและภาพพิมพ์ ต่อมาย้ายมาประจำที่คณะมัณฑนศิลป์ จนเกษียณอายุราชการ ในปี ๒๕๓๙

            อาจารย์เสวต ช่วยงานศาสตราจารย์ศิลป์ ตั้งแต่จากปั้นพระ ปั้นเทวดา รวมถึงซ่อมแซมโบราณสถานและโบราณวัตถุต่างๆ อาทิ ปั้นเศียรพระประธานซึ่งเป็นพระพุทธรูปโบราณวัดสายทอง อำเภอป่าโมก ซึ่งต้องอยู่ที่วัดนานถึง เดือน ซ่อมพระพุทธรูปหินขาวสมัยทวารวดี ซ่อมเศียรพระพุทธรูปสำริดโบราณขนาดใหญ่ที่วัดธรรมิกราช ปัจจุบันถูกเก็บไว้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา เป็นต้น

            อาจารย์เสวต เป็นประติมากรที่มีความสามารถในการออกแบบพระบรมรูป พระรูป และการปั้นรูปบุคคลสำคัญในการสร้างอนุสาวรีย์ มาตั้งแต่สำเร็จการศึกษาจากมหาวิทยาลัยศิลปากร มีผลงานสร้างสรรค์ในแนวเหมือนจริงมาอย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน เป็นที่ยอมรับ

ในฝีไม้ลายมือว่าเป็นผู้มีความสามารถสูงยิ่ง โดยมีคติความเชื่อว่า ต้องศึกษาและปรับปรุงให้เป็นรูปแบบของเราเอง ท่านถ่ายทอดผลงานออกมาได้อย่างลึกซึ้ง ท่านเป็นผู้ที่ปั้นสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี หรือ สมเด็จย่า ได้อ่อนช้อยงดงาม จนสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ ตรัสว่าปั้นได้เหมือนแม่ฉันมากจริงๆนอกจากนั้น อาจารย์เสวตได้ปั้นรูปเหมือนของสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก และพระราชานุสาวรีย์ของพระบรมราชชนก ที่ทรงเคียงคู่กับสมเด็จย่า ไว้มากมายหลายแห่ง รวมทั้งรูปเหมือนของสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ที่สถาบันดนตรีกัลยาณิวัฒนาอีกด้วย

 

            ผลงานที่ท่านภาคภูมิใจ คือ งานประติมากรรมพระบรมรูปจำลองพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ เป็นพระบรมรูปที่มีพระอิริยาบถสง่างามยิ่ง ทั้งฉลองพระองค์และเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ต้องทำอย่างประณีตถูกต้องเหมือนจริง ทั้งสัดส่วนและลวดลาย ซึ่งในหลวงรัชกาลที่ ทรงมีรับสั่งว่ากระบี่ฉันอย่าทำให้เป็นกระบองนะผลงานที่ออกมาจึงงดงามและละเอียดมากยากจะหาผู้ใดเสมอเหมือน

            อีกผลงานหนึ่งที่อาจารย์เสวต พอใจเป็นอย่างมาก คือการปั้นรูปเหมือนของสืบ นาคะเสถียร ซึ่งอาจารย์ได้ใช้จินตนาการปั้นคุณสืบจากภาพวาดในชุดลุยป่า แบกเป้และเครื่องนอน มือหนึ่งถือสมุดบันทึก อีกมือหนึ่งถือปากกา มีกล้องถ่ายรูปคล้องคอ ซึ่งเป็นชุดประจำที่คุณสืบใส่ยามมีชีวิต ท่านได้ปั้นเป็นรูปเล็กๆ สูงประมาณ ฟุตก่อน จากนั้นปั้นขยายเป็นหนึ่งเท่าครึ่งของตัวจริง ใช้เวลาประมาณ เดือน ซึ่งอาจารย์เสวตกล่าวว่ารูปเหมือนนี้มันมีอิสระหลังจากหล่อเสร็จได้นำไปติดตั้ง อนุสรณ์สถาน สืบ นาคะเสถียร ในห้วยขาแข้ง .อุทัยธานี อาจารย์เสวต เทศน์ธรรม เป็นผู้ถ่อมตัว ใช้ชีวิตเรียบง่ายสมถะ แม้จะมีอายุ ๘๖ ปีแล้วก็ตาม ท่านยังมีสุขภาพแข็งแรง คล่องแคล่วกระฉับกระเฉง มีแววตาที่สดใส และยังคงทำงานประติมากรรมที่ท่านรักอยู่อย่างสม่ำเสมอ โรงปั้นที่บ้านของท่านในซอยปุณณวิถี สายเลือดแห่งศิลปินนี้ยังได้ถ่ายทอดส่งต่อไปยังบุตรชาย คือ คุณสุภัทรชัย เทศน์ธรรม ซึ่งจบเอกจิตรกรรม คณะมัณฑนศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากร แต่กลับมาทำงานประติมากรรม ด้วยเป็นลูกมือคอยช่วยงานบิดามาแต่เล็กแต่น้อย ทักษะงานเหล่านั้นได้ถ่ายทอดมาจนกลายเป็นประติมากรตามรอยบิดาไปในที่สุด นับได้ว่านอกจากลูกศิษย์ลูกหาที่ท่านเคยสอนมาตลอดอายุราชการแล้ว ท่านยังได้สร้างทายาทตัวจริงผู้ที่สามารถสืบทอดงานของท่านไว้แล้วอีกด้วย ผลงานทางประติมากรรมของท่านเป็นที่ปรากฏแก่สาธารณชน ยังประโยชน์ต่อวงการศิลปะของประเทศชาติ กล่าวขานกันว่า ผลงานที่ท่านสร้างเต็มไปด้วยจิตวิญญาณ ความเหมือน ความคมชัดของบุคลิกลักษณะแห่งต้นแบบที่ท่านตั้งใจถ่ายทอดออกมา เสมือนว่าผู้เป็นต้นแบบยังมีชีวิตอยู่ เป็นผลงานที่ทรงคุณค่าสมกับคำว่าศิลปินแห่งชาติอย่างแท้จริง

 

ผลงานของท่าน ได้แก่

            พระรูปหล่อสมเด็จพระนเรศวรมหาราช .ปึกเตียน .เพชรบุรี 
            พระราชานุสาวรีย์พระเจ้าตากสินมหาราช โรงพยาบาลตากสิน
            พระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ป้อมพระจุลจอมเกล้า .สมุทรปราการ
            พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หน้าศาลากลาง .พระนครศรีอยุธยา
            - พระบรมราชานุสาวรีย์ พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน .เพชรบุรี
            - พระบรมรูปจำลอง พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ประทับนั่งบัลลังก์
            - อนุสาวรีย์ สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า โรงเรียนราชินีบน
            พระบรมรูปจำลองรัชกาลที่ ฉลองกาญจนาภิเษก ๒๕๓๙ จัดสร้างโดยจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
            พระบรมรูปจำลองรัชกาลที่ ประทับพระที่นั่งพุดตาลกาญจนสิงหาสน์ พระราชบัลลังก์ กระทรวง  มหาดไทย ปี ๒๕๓๙ 
            พระราชานุสาวรีย์ เจ้าฟ้าทหารเรือ สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก อู่ราชนาวีมหิดลอดุลยเดช .สัตหีบ .ชลบุรี
            พระราชานุสาวรีย์สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก เคียงคู่กับสมเด็จ พระศรีนครินทราบรมราชชนนี โรงพยาบาลสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ กรมแพทย์ทหารเรือ .ชลบุรี / ที่มหาวิทยาลัยนเรศวร .พิษณุโลก / ที่ศูนย์การแพทย์และโรงพยาบาล มหาวิทยาลัยพะเยา .พะเยา
            - พระราชานุสาวรีย์สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (สมเด็จย่า) สวนสมเด็จพระศรีนครินทร์ .พระนครศรีอยุธยา และที่คณะทันตแพทย์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
            - อนุสาวรีย์ของพลเรือเอกพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์  ศูนย์ฝึกทหารใหม่ .บางเสร่ .สัตหีบ และที่สถานีวิทยุกระจายเสียง สทร. พัทยา เขาทัพพระยา .ชลบุรี / ที่หน่วยเรือรักษา ความสงบเรียบร้อยตามลำแม่น้ำโขง (นปข.) .นครพนม / ที่อาคารบังคับการ กรมยุทธศึกษาทหารเรือ .ศาลายา .นครปฐม
            - พระอนุสาวรีย์ พระเจ้าบรมวงศ์เธอพระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์ หน้าศาลประจำจังหวัดขอนแก่น
            อนุสาวรีย์พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) ตรงข้ามค่ายทหารศรีโสธร .ฉะเชิงเทรา 
            - อนุสาวรีย์จอมพล แปลก พิบูลสงคราม หน้าโรงภาพยนตร์ทหารบก .ลพบุรี
            - อนุสาวรีย์ ศาสตราจารย์ มล.ปิ่น มาลากุล มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร กรุงเทพฯ
            - รูปเหมือนคุณอุเทน เตชะไพบูลย์ หน้า ศูนย์วัฒนธรรม มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ .สมุทรปราการ
            - รูปเหมือน มรว.คึกฤทธิ์ ปราโมช
            - เทวรูปพระพิฆเนศ ประจำมหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตเพชรบุรี .เพชรบุรี 
            รูปหล่อพระราม และพระพิฆเนศ หน้าโรงละครแห่งชาติ กรุงเทพมหานคร
            ประติมากรรมนางเงือกเล่นน้ำ พระราชวังสวนจิตรลดา กรุงเทพมหานคร
            พระประจำวันรอบซุ้มเจดีย์ วัดดอกบัว .บางปลาม้า .สุพรรณบุรี
            - พระพุทธเจ้ารักษาเณรอาพาธ โรงพยาบาลบางละมุง .ชลบุรี
            รูปเหมือนหลวงปู่ศรี วัดเขาถ้ำบุญนาค .ตาคลี .นครสวรรค์
            รูปเหมือนหลวงพ่อประสิทธิ์ ถาวโร และพระพุทธปัญญา ปางปฐมเทศนา วัดพุทธศาสตร์ .เกาะจันทร์ .ชลบุรี 
            - รูปเหมือนพ่อท่านคล้ายวาจาสิทธิ์ (นั่งเก้าอี้ขนาดสูง เมตร) วัดพระธาตุน้อย .นครศรีธรรมราช
            - รูปเหมือนหลวงเตี่ย พระธรรมราชานุวัตร วัดไทยลอสแองเจลิส
            รูปเหมือนหลวงพ่อขอม วัดไผ่โรงวัว .สุพรรณบุรี 
            และผลงานอื่นๆ ที่ไม่ได้เอ่ยถึงอีกมากมาย ฯลฯ

 

เรื่อง : กัลยาณมิตร นรรัตน์พุทธิ
ภาพกองบรรณาธิการ

Hits: 485